De glinstering in de ogen van een kind op de vlucht
Het was een hele bijzondere ervaring om deze herfstvakantieweek creatieve activiteiten te verzorgen voor de kinderen in het AZC aan de Kabelweg in Amsterdam.
Onze hoofddocent Claribel heeft een heel mooi programma samengesteld. Ze werd steeds ondersteund door een extra docent. Zij gaf bijvoorbeeld theaterles, terwijl de extra docent dans of muziek verzorgde. Daarnaast had ze een heel goede en behulpzame groep vrijwilligers, die zelf ook een achtergrond als statushouder hadden. Daardoor konden zij zich goed inleven in de situatie van de kinderen en hadden ze begrip voor wat deze kinderen meemaken.
Ik was zelf bij de eindpresentatie en moet zeggen dat ik meteen moest denken aan de AZC’s van meer dan dertig jaar geleden, toen de oorlogen in het voormalige Joegoslavië, waar ik vandaan kom, uitbraken, en vooral aan de oorlog in BosniëDestijds kreeg ik opeens een brief van de Gemeente Amsterdam in mijn brievenbus met de vraag: ‘Spreekt u Servo-Kroatisch? Kunt u komen tolken?’
Ik heb toen ongeveer twee jaar lang verschillende AZC’s in Nederland bezocht om te tolken voor mensen die gedwongen waren te vluchten, meestal uit Bosnië.
Het was een hartverscheurende en confronterende ervaring. Mensen moesten door de oorlog hun land verlaten, vaak zonder enige voorbereiding en zonder te weten wat hun te wachten stond.
Wat ik nooit zal vergeten, is dat er bussen aankwamen met mensen uit Bosnië. De mensen stapten uit, onder wie ook oudere oma’s, en vroegen opeens: ‘Waar is mijn zoon? Waar zijn mijn kleinkinderen?’
Het bleek dat familieleden in verschillende bussen waren gestapt. Dat wisten wij op dat moment natuurlijk niet. Als tolken begonnen we met de mensen te praten, vroegen we naar hun naam en achternaam en gaven we hun gegevens door aan een andere dienst. Die ging vervolgens uitzoeken waar hun familieleden waren gebleven. Vaak bleek dat ze in een andere bus waren gestapt, bijvoorbeeld richting Zweden of Duitsland.
Hele families waren op die manier uit elkaar geraakt.
En vandaag zag ik opnieuw kinderen, de meesten tussen de zes en twaalf jaar oud.
Ik zag hoe ontzettend belangrijk het is dat deze kinderen horen dat ze iets goed doen. Dat ze complimenten krijgen en serieus worden genomen.
Je ziet meteen een glinstering in hun ogen wanneer je zegt hoe goed ze Nederlands begrijpen of spreken. Of wanneer ze vertellen dat ze heel goed kunnen sporten, wanneer je ziet hoe prachtig ze dansen, of wanneer ze trots hun naam opschrijven en je tegen hen zegt: ‘Wauw, wat heb je een mooie naam! Wat kun je goed schrijven!’
Dan zie je die bijzondere glinstering in hun ogen.
Die herken ik heel goed, ook uit mijn andere ervaringen in vluchtelingenkampen. Het geeft je zoveel voldoening. Je denkt: voor dit kind heb je op dit moment echt iets belangrijks kunnen betekenen.
Maar mijn ervaringen houden hier niet op.
Toen de oorlog op de Balkan voorbij was, gingen we met ZID Theater als een van de eerste theatergroepen naar Bosnië. We traden op tijdens een festival in Mostar, maar we waren ook gevestigd op een plek in het centrum waar voornamelijk kinderen verbleven die zonder hun ouders waren achtergebleven. Hun ouders waren in de oorlog omgekomen.
Ook dat was hartverscheurend. Tegelijkertijd was het heel bijzonder om met deze kinderen eenvoudige theateroefeningen te doen en hun iets aan te bieden waardoor hun dag er even anders uitzag.
En begin jaren 2000 speelden we ook in Colombia. We maakten een grote tournee door verschillende steden en speelden twee voorstellingen, voor volwassenen en voor jongeren.
Op een gegeven moment hoorden we dat we de volgende dag zouden optreden in Barranquilla, in een vluchtelingenkamp. Daar verbleven mensen die uit verschillende delen van Colombia waren gevlucht vanwege de onrust en het geweld van verschillende gewapende groepen in die tijd.
Ook dat was een heel bijzondere ervaring. Voor Colombiaanse begrippen hadden de mensen relatief goede opvang en leefomstandigheden. Maar het was vooral bijzonder om te zien wat theater met mensen kan doen en hoeveel bewondering er was voor wat ze meemaakten.
Hoewel we voornamelijk fysiek theater maakten en ook een Spaanstalige acteur hadden, was het bijzonder om te zien hoe de mensen de voorstelling beleefden. Het leek alsof wij rechtstreeks uit een film waren gekomen. Hun ervaring steeg boven hun dagelijkse werkelijkheid uit. Ik weet zeker dat die dag voor hen een heel bijzondere dag was.
In 2022 vierden we het 30-jarig bestaan van ZID Theater met de voorstelling Re-Dreams. Bij onze buren, Hotel WOW, verbleven toen veel Oekraïense vluchtelingen, voornamelijk vrouwen met kinderen. We nodigden hen uit en velen kwamen naar de voorstelling. Het werd een bijzondere ontmoeting waarin theater mensen samenbracht. Later maakten we ook een fotoproject met Oekraïense kinderen, waarin zij hun dagelijks leven in de Kolenkitbuurt in beeld brachten
Net zoals ik hoop dat de afgelopen week in het AZC aan de Kabelweg voor de kinderen een bijzondere ervaring is geweest.
Ik denk dat we ontzettend dankbaar mogen zijn dat we een beroep hebben waarin we mensen tijdelijk even uit hun dagelijkse werkelijkheid kunnen halen en hen met elkaar in contact kunnen brengen.
Film kan dat ook, maar theater is toch anders. Bij film blijf je in je eigen werkelijkheid zitten terwijl je naar iets anders kijkt. Maar wanneer je zelf aan theater meedoet, verplaats je je naar een andere werkelijkheid.
Je mag dromen. Je mag hopen. Je mag je voorstellen dat de toekomst er anders uit kan zien.
En misschien is dat juist voor kinderen die veel onzekerheid hebben meegemaakt van onschatbare waarde.
Dat is voor mij de kracht van theater. Niet omdat het de werkelijkheid verandert waarin deze kinderen leven, maar omdat het hun tijdelijk ruimte geeft om iets anders te ervaren: plezier, vertrouwen, trots en verbinding.
En soms begint dat met iets heel kleins.
En dat is de kracht van dit soort projecten.
